ŚWIATŁO W MOTOCYKLU

 

Google

Reflektor motocyklowy to dość niepozorny element jednośladu, jednak niezbędny w codziennej eksploatacji. Chociaż od pewnego czasu styliści traktują go nie tylko jako punkt świetlny i element czysto techniczny, komponując jego kształt odpowiednio do całego projektu, to jednak zasadnicza funkcja reflektora pozostaje niezmienna od zarania dziejów motocykla: sygnalizowanie położenia jednośladu i oświetlanie drogi przed pojazdem.

Historia

Na samym początku w grę wchodziło wyłącznie sygnalizowanie, bowiem używane do tego celu lampy karbidowe w znikomym stopniu oświetlały drogę przed pojazdem. Nie było to zresztą potrzebne. Prędkości mtocykli różniących się od roweru tylko źródłem napędu sięgały 20-30km/h, a uczestników ruchu drogowego było niewielu. Ale tak jak w przypadku innych elementów, postęp techniczny wymusił sukcesywne modernizacje, tak i w oświetleniu jednośladów zaszły istotne zmiany. Zwłaszcza w ciągu ostatniego dziesięciolecia, które śmiało można nazwać reflektorów. Jeszcze nigdy nie działo się tutaj tak wiele w ciągu tak krótkiego okresu czasu. Wszystko zaczęło się na poważnie oczywiście wraz z wynalezieniem żarówki elektrycznej. Patent na takie rozwiązanie 27 stycznia 1880r uzyskał, jak wiadomo, Thomas Alva Edison. Zarejstrował je w Stanach Zjednoczonych po dnumerem 223898. Specjaliści od motoryzacji sięgnęli po wynalazek Edisona na poczatku lat dwudziestych naszego stulecia.

Reflektor paraboidalny

Siła strumienia świetlnego uzyskana z żarówki była znacznie większa. Potęgował ją dodatkowo specjalny, paraboidalny odbłyśnik (kształt uzyskany przez obrót paraboli). To w jego centrum umieszczono żarówkę, która od połowy lat dwudziestych miała już konstrukcję dwużarnikową (wynalazek firmy OSRAM). Jedno z włókien obsługiwało światło mijaania (tzw. krótkie), drugie zaś światła drogowe (tzw. długie). Pojawił się jednak problem oślepiania, bowiem snop światła z reflektora układał się na drodze symetrycznie. By ograniczyć ten problem, szkło reflektora pokryto układem odpowiednio poprowadzonych wgłębień i wzgórków (tzw. ryflowanie). Promienie świetlne w ruchu prawostronnym znacznie dalej oświetlały prawą stronę drogi niż lewą (oświetlenie asymetryczne).

reflektor paraboidalny Asymetryczne swiatlo mijania (ciemniejsza plama) zapobiega oslepianiu jadacych z przeciwka.Swiatla drogowe, ktore przy wymijaniu musza byc wylaczone, moga miec symetryczna plame swietlna

Żarówka H4

Taki układ reflektora pozostał bez zmian praktycznie do początku lat dziewięćdziesiątych. W tym czasie zmieniała się tylko konstrukcja i trwałosc żarówek. Ich bańki bardzo długo wytwarzano ze szkła sodowego. Do ich wnętrza wprowadzony był drut wolframowy (po włączeniu prądu elektrycznego rozżarzał się) a próżnia wewnątrz bańki zapobiegała utlenianiu się żarnika. Dopiero w 1972r firma Bosch opracowała żarówkę halogenową H4, powszechnie stosowaną do dzisiaj (z późniejszymi jej odmianami H1, H2, H3, H7). Ma ona znacznie wyższa temperaturę pracy, a co za tym idzie, większą wydajność strumienia świetlnego. Dlatego jej bańkę wykonuje się ze szkła kwarcowego. Nie wolno jej dotykać rękoma podczas montazu, by nie pozostawić choćby najmniejszych śladów tłuszczu (może to doprowadzić do przedwczesnego przepalenia żarówki). Żarnik pracuje tutaj w mieszaninie gazów obojętnych. Ale mimo dużej skuteczności żarówki halogenowej, konstruktorzy mający do dyspozycji coraz nowocześniejsze technologie, tworzyli coraz lepsze układy oświetleniowe.

Reflektor elipsoidalny DE

Szukając sposobów na lepsze oświetlenie drogi przed pojazdem, zbudowano reflektory elipsoidalne (nazywane także DE), w których strumień światła kształtowany jest nie tylko przez odpowiednio ukształtowane lustro, ale również przez soczewki. Na poczatku współpracowały one z tradycyjnymi odbłyśnikami paraboidalnymi i przykryte były tradycyjnym, ryflowanym szkłem.

reflektor elipsoidalny (DE)

Reflektor projektorowy

Powstała więc konstrukcja nazwana projekcyjną, ze względu na wykorzystywanie zjawisk optycznych podobnych jak w projektorach do filmów i slajdów. Tradycyjne reflektory pracowały w układzie refleksyjnym (na zasadzie odbicia światła). Ale reflektory projektorowe (zwane również soczewkowymi) nie zdążyły zdobyć wielkiej popularności, gdy doczekały się groźnego przeciwnika. Groźnego, bo przede wszystkim znacznie tańszego.

reflektor Super DE (DE w polaczeniu z technologia FF)

Reflektor w technice swobodnych pól FF

Chodzi oczywiście o coraz popularniejsze ostatnio reflektory wykonane w technologii swobodnych pól i nazywane w skrócie FF. Koszt takich układów oświetleniowych jest porównywalny z tradycyjnymi reflektorami. Nie wymagają one stosowania drogich i ciężkich soczewek. Ich masę dodatkowo obniżono dzięki zastosowaniu przeźroczystych, poliwęglanowych osłon w miejsce tradycyjnego szkła. Gdy koszty i masa nie odgrywają decyującej roli stosuje się reflektory FF z soczewkami (tzw. Super DE). Czasami obie konstrukcje można spotkać w jednym pojeździe. Produkcję reflektorów w technice swobodnych pól zawdzięczamy rozwojowi komputerów, zwiększaniu możliwości obliczeniowych i wprowadzaniunowych technik wytwórczych. To dzięki tym czynnikom płaszczyzny odbłyśników można kształtować w dowolny sposób w przestrzeni. W optymalny sposób mogą wyliczyć je tylko bardzo sprawne komputery. Reflektor dzieli się na segmenty, które mają oświetlać różne pola w obszarze drogi. Dzięki takiemu podejściu prawie cała powierzchnia odbłyśnika może być wykorzystana na światło mijania. Jest to o tyle ważne, że przecięz zazwyczaj jeździmy na światłach mijania. Duże natężenie ruchu na współczesnych drogach sprawia, że światła drogowe wykorzystuje się w małym stopniu. Płaszczyzny poszczególnych fragmentów odbłysnika są tak ustawione, by światło ze wszystkich tych stref kierowane było w dół, ku drodze. Załamanie promieni świetlnych i rozporszenie światła odbywa się bezpośrednio na płaszczyznach odbłyśnika. Dzięki temu można było zastosować gładkie, nie profilowane osłony reflektorów typu FF, pozbawione elementów optyki. Całość sprawia wrażenie kryształowej głębi. Granicę światłocienia oraz oświetlenie prawego pobocza generują poziomo ułożone segmenty feflektora. Swiatło użyteczne, czyli efekt końcowy, z którego korzysta kierowca na co dzień w przypadku reflektora typu FF stanowi ok. 45% podczas gdy w konwencjonalnym reflektorze paraboidalnym wartość ta sięga zaledwie 27%.

reflektor wykonany w technologii swobodnych pol (FF)

Reflektor ksenonowy

Obecnie duże nadzieje wiąże się z reflektorami ksenonowymi. Ich twórcą jest firma Hella, a po raz pierwszy zostały zastosowane w samochodzie BMW serii 7 w 1986r. Do produkcji seryjnej trafiły jednak dopiero w 1995r.

Reflektor światłowodowy

Dalsza przyszłość to reflektory światłowodowe. Światło wędruje światłowodami do odpowiednich końcówek (spełniających funkcje dziesiejszych reflektorów). Ich zaletą jest niewielki rozmiar, co znacznie ułatwia życie konstruktorom, oraz niska masa. Niestety, światłowody są jeszcze bardzo drogie.

Rozne ksztalty koncowek swiatlowodow umozliwiaja uzyskanie roznych ksztaltow snopa swiatla

Światła typu LED

Nowości można spodziewać się również tyłu motocykla. Przygotowywana jest nowa generacja oszczędnych żarówek, ale najbardziej obiecujące są diody LED. Zapalają się szybciej niż żarówka, przy tym samym strumieniu światła zużywają o 67% energii mniej niż klasyczne źródło światła i umożliwiają tworzenie tylnych lamp o grubości zaledwie 30mm, co daje spore oszczędności. Żywotność diod LED przekracza 1000 godzin, natomiast żarówek ok. 200. LED-y są jednak dosyć drogie i nie dają odpowiednio intensywnego białego światła. Diody mogą świecić bezpośrednio poprzez układy optyczne Fresnela, reflektor, lustro lub światłowody.

Modular Light System (Molis) kompletne swiatlo tylne w technice LED

Żarówki

Rodzaje zarowek

Regulacja reflektora

Źle ustawione, oślepiające światła pojazdów nadjeżdzających z przeciwka to zmora nocnej podróży. Bardzo wiele jednośladów ma światła niezgodne z normami europejskimi. Spora liczba motocykli zostało sprowadzonych z Wielkiej Brytanii, gdzie obowiązuje ruch lewostronny, w związku z tym ich reflektory są asymetryczne, ale w odwrotną stronę. To samo dotyczy pojazdów z rynku japońskiego czy australijskiego.
Jak przeprowadzić regulację? Praktycznie w każdym motocyklu śruby regulacyjne są umieszczone w innym miejscu i najbardziej przydatna byłaby tu instrukcja obsługi. Każdy reflektor jest zaopatrzony w dwie śruby regulacyjne lub w dwa pokrętła. W większości motocykli z obudową aerodynamiczną wkręty lub pokrętła są dostępne "od tyłu", czyli od tylnej strony wkładu reflektora. W wielu jednośladach z tradycyjnym reflektorem, ale też z częściową obudową regulacji należy dokonać od przodu. Jedna ze śrub reguluje pionowe ustawienie reflektora, druga ustaiwa światło w poziomie. W przypadku 2-ch reflektorów, każdy nalezy regulować oddzielnie (prawe-"długie" lub "krótkie", lewe-tylko "długie". Motocykle należy ustawić w pewnej odległości od pionowej ściany. Musi on stać na dokładnie poziomej nawierzchni i musi być obciążony kierowcą. Należy włączyć światła mijania. Na ścianie, dokładnie na wprost motocykla narysować punkt odpowiadający wysokości środka reflektora. Można założyć, że regulacja będzie prawidłowa, gdy górna granica środka plamy świetlnej znajdzie się 5cm poniżej narysowanego punktu, przy pięciu metrach odległości reflektora od ściany. Jednak wiele firm motocyklowych nakazuje regulację przy włączonych światłach drogowych. Dlatego też lepiej udać się do dobrej stacji diagnostycznej.

Sruby regulacji poziomej i pionowej Pozycja motocykla przy ustawieniu swiateł

literatura:Świat Motocykli 2/2001, MOTOCYKL 10/1996, Motomagazyn 6/2001   
Strony producentów po polsku: 
HELLA BOSCH

 

Powrót do strony głównej